Echte Feithen

Al enkele eeuwen houdt de in 1901 geadelde familie Feith keurig haar stamboom bij. Aanvankelijk gebeurde dat in de vorm van handschriftgenealogieën, het eerste familieboek in druk dateert uit 1881. De Geslachtlijst van de familie Feith, samengesteld door archivaris H.O. Feith, is een bescheiden werkje dat – zo staat op de titelpagina uitdrukkelijk vermeld – niet voor de handel was bedoeld. In 1924 volgde een bijgewerkte genealogie en weer later zouden onder auspiciën van een inmiddels opgerichte familievereniging nog meer uitgaven verschijnen. Het voorlopig laatste Feithboek is van twee jaar geleden. Ook nu ging het initiatief uit van de familievereniging, maar als auteur werd voor het eerst iemand van buitenaf aangezocht. Dat bleek een goede keuze, want cultureel antropoloog Arlette Kouwenhoven leverde een sprankelende familiegeschiedenis af.
De oudste genealogieën die binnen de familie rondgingen, bouwden voort op een stamboom die rond 1770 was opgesteld door Rutger Ouwens, rector van de Latijnse school in Den Haag en getrouwd met Maria Feith – een aangehuwd familielid dus. Achteraf gezien heeft deze erudiete geleerde de genealogische traditie van de Feithen in meerdere opzichten sterk bepaald. Dat geldt allereerst voor zijn keuze om in zijn stamboom alle familieleden, zowel mannen als vrouwen, een eigen nummer mee te geven. Die opvallende praktijk wordt tot op de dag van vandaag gehandhaafd. De bekende dichter Rhijnvis Feith bijvoorbeeld, van wie de hele état présent afstamt, kreeg in 1881 ‘nr. 123’ toegewezen, en moet het sindsdien met dat nummer doen. Ook Ouwens’ afkeer van afstammingspretenties zou een blijvend stempel drukken op de Feithhistoriografie. Daarin ontbreekt de zucht tot fabuleren die zich, zeker in de negentiende eeuw, in andere familieboeken doorgaans wél laat aanwijzen.
Binnen de familie lukte het niet iedereen deze bescheidenheid op te brengen. In 1769 schreef Ouwens in een brief aan een adellijke genealoog dat in het verleden heel wat Feithen hadden beweerd edellieden te zijn – zonder dat daarvoor enig bewijs bestond. Trots op hun rijkdom adelden zij zichzelf ‘door de inbeelding’, aldus Ouwens. Het meest uitgesproken in dat opzicht was de welgestelde, met een edelman getrouwde Maria Catharina Feith, stichteres van het bekende ‘Feithenhof’ in Elburg, die pertinent weigerde verwanten uit andere takken als familie te erkennen. Na de dood van haar kinderloze broer in 1716 liet ze het wapen Feith omgekeerd boven zijn graf aanbrengen – daarmee aangevend dat het geslacht waartoe ze behoorde nu in mannelijke lijn was uitgestorven. In Elburg durfde niemand hiertegen protest aan te tekenen. Maar een verre neef raakte zo gek van woede toen hij tijdens een bezoek aan Elburg het wapen ondersteboven zag hangen, dat omstanders hem er slechts met de grootste moeite van wisten te weerhouden het ‘met een dol hoofd’ naar beneden te schieten. Ouwens had alle begrip voor deze woede, want de beledigde neef was met een adellijke vrouw getrouwd en kon het zich dus niet veroorloven de belediging stilzwijgend te laten passeren.

Wie meer wil lijken dan hij werkelijk is, stelt zich bloot aan spot en verachting, aldus Ouwens. Maar wie zich naar beneden laat duwen en niet probeert weer op te krabbelen naar zijn rechtmatige plek, is evenzeer een dwaas. Waar het de Haagse rector in zijn genealogische zoektocht om ging, was het vaststellen van de ‘rang van geboorte’ van zijn kinderen. Daarvoor moest hij achterhalen of de stichteres van de Feithen Hof van een hogere of andere afkomst was dan de tak waartoe hun moeder behoorde. Hoe meer hij over de Feithen te weten kwam, des te sterker hij ervan overtuigd raakte dat ook allerlei andere naamgenoten tot dezelfde stam behoorden – zelfs arme boeren die daar zelf nog onwetend van waren.
Of deze boeren wat aan Ouwens’ naspeuringen hadden, is maar de vraag. Maar voor zijn eigen kinderen lag dat heel anders. In de achttiende-eeuwse standensamenleving waarin ze vooruit moesten zien te komen, wisten die nu eindelijk wie ze werkelijk waren. Zij waren, althans van moederszijde, echte Feithen.