Graaf in Groningen

Een paar maanden geleden wist ik nog niet van het bestaan van Henri de Saint-Obin af. Dat veranderde toen ik mezelf in een verveeld moment de vraag stelde hoeveel mannen en vrouwen de afgelopen twee eeuwen in de burgerlijke stand met ‘genealoog’ als beroep werden ingeschreven. WieWasWie leverde nauwelijks meer dan een handjevol treffers op. Sommige namen hadden, voor mij althans, een vertrouwde klank, maar andere kwamen me volstrekt onbekend voor. Hidde van Otichem bijvoorbeeld, die in 1944 in een concentratiekamp stierf, en Maartje van der Harst, de enige vrouw in het rijtje. En Henri de Saint-Obin dus, die toen hij in 1908 in Groningen met een Belgische weduwe trouwde, zich voluit Adolphe Henri Dieudonné Chenu de Saint-Obin noemde.

Henri de Saint-Obin werd in 1882 geboren in Alençon als onwettige zoon van Henriette Angelina Chenu (de Saint Obin). In 1900 vestigde hij zich in Groningen. Zes jaar later voegde zijn moeder zich vanuit Parijs bij hem. Zij was een concertpianiste die optrad onder de artiestennaam Madame Chenu, maar ook wel Henriette Angelina Clerici werd genoemd. De naamsveranderingen van Madame Chenu waren echter bescheiden vergeleken bij die van haar zoon, die zijn hele leven zou blijven knutselen aan zijn naam.

Toen Henri in 1909 de geboorte van zijn eerste kind aangaf, had hij zich ontdaan van het naambestanddeel Chenu. Meestal noemde hij zich Henri Comte de Saint-Obin, maar hij bediende zich ook wel van de namen Count Wladimir de Saint-Obin, Heinrich Graf Saint-Obin of Adolphe Chenu de Saint-Obin, dit Van Oosterom. In Groningen was hij als le Comte de Saint Obin directeur van het Institut Généalogique International. De kantoorruimte van dit instituut met prestigieuze naam bleef beperkt tot hooguit één vertrek in een woning aan de Rabenhauptstraat 56 achter het station van Groningen, waar de directeur met zijn gezin woonde. Het directeurschap zal Henri vooral ’s avonds en misschien ook wel ’s nachts hebben uitgeoefend. Overdag werkte hij als leraar Frans.

Het leven dat hij leidde paste misschien niet bij zijn adellijke dromen, maar ongewoon was het wel –zeker voor een genealoog. In de Eerste Wereldoorlog nam hij dienst in het Franse leger en belandde hij in Duits krijgsgevangenschap. Hij keerde terug naar zijn gezin in Groningen, maar zijn huwelijk zou niet standhouden. In 1936 stierf zijn zoon Rutger op 23-jarige leeftijd onverwacht aan buikvliesontsteking. Diens dood haalde alle kranten, want voetbalkenners beschouwden Rutger, door ploeggenoten liefdevol ‘Graafje’ genoemd, als een van de grootste keeperstalenten van Nederland.

In 1907 verscheen zijn kennelijk voor het buitenland bestemde Armorial des familles princières et comtales de Pologne. Vijf jaar later maakte hij in De Navorscher zijn genealogische debuut in Nederland met een rammelende stamreeks De Saint Obin, waarbij hij zijn onwettige afkomst verzweeg. Toen de gevreesde criticus M.G. Wildeman enige tijd later in De Wapenheraut de waarheid onthulde, betekende dat zijn einde als serieuze genealoog in Nederland –maar niet van zijn zucht naar adeldom. Kenmerkend wat dat betreft is een (ongedateerd) kaartje dat hij liet drukken en verscholen ligt tussen zijn persoonlijke stukken in de Groninger Archieven: ‘Jeune gentilhomme, marié, très sérieus, situation honorable, désiderait être adopté par une personne qui voudrait lui transmettre son nom et son titre.’ De jonge edelman was bereid, zo vervolgde het kaartje, bij de adoptant in te trekken, als die dat wilde. Geïnteresseerde kinderloze edellieden dienden zich te vervoegen bij de directeur van het Institut Généalogique International. Voor wie anders dan voor zichzelf zou Henri naar een titel en geld op zoek zijn geweest?

In september 1940 pakten de Duitsers Henri als gijzelaar op. Vijf zware jaren in de Duitse concentratiekampen volgden. Graaf zal hij zichzelf niet meer hebben genoemd; medegevangenen spraken met respect over hem en zagen hem voor een professor aan. In 1947 trouwde hij met Diewertje Buis, een verpleegster die hij al voor de oorlog had leren kennen. Hij deed dat pas nadat zij haar eenvoudige, ouderwetse naam had laten wijzigen in het meer mondaine Deborah Buijs. De oorlog had veel kapotgemaakt in het leven van Henri de Saint-Obin, maar zijn liefde voor maskerades en gedaantewisselingen kennelijk niet kunnen doven.